Tradycje grzybów leczniczych na Zachodzie

Zaniedbywanie zachodniej tradycji medycznej byłoby niesprawiedliwe, mimo że: stosowanie grzybów leczniczych nigdy nie był tak powszechny jak np Azja.

W 1991 roku w Alpach Ötztalskich, na granicy Włoch i Austrii, odnaleziono liczące 5,300 lat szczątki naturalnej mumii znanej jako Ötzi Lodziarz. Mężczyzna niósł dwa gatunki grzybów (oba o znanych właściwościach leczniczych) – Wspaniały głód (grzyb hubkowy), prawdopodobnie używany do rozpalania ognia, oraz Piptoporus betulinus (brzoza polipowata), grzyb leczniczy znany ze swojego działania przeciwbakteryjnego i przeciwnowotworowego.

mumia lodowca Otzi — Ötzi Lodziarz to naturalna mumia licząca 5,300 lat znaleziona w Alpach Ötztalskich w 1991 roku.

fomes fomentarius grzyb leczniczy rosnący na drzewie (starszy okaz) — *Wspaniały głód* lub hubka to jeden z dwóch gatunków grzybów niesionych przez Ötziego Lodziarza. Można nim rozpalać ogniska (po trochę przygotowań) i jest przydatny w walce z rakiem.

piptoporus betulinus rosnący na drzewie — *Piptoporus betulinus* jest znany ze swojego działania przeciwnowotworowego, przeciwzapalnego, antybiotykowego (szczególnie przeciwbakteryjnego) i przeciwpasożytniczego.

Starożytni Grecy i Rzymianie

Oprócz zastosowań kulinarnych, starożytni Grecy i Rzymianie znali kilka grzybów leczniczych (zwłaszcza Lycoperdon perlatum, purchawka zwyczajna), przydatna do gojenia się ran. Jego użycie trwało przez całe średniowiecze i renesans.

Starożytna rzymska mozaika w Akwilei (Włochy). Starożytni Rzymianie preferowali jako pożywienie Amanita caesarea (grzyb Cezara). — Starożytna rzymska mozaika w Akwilei (Włochy). Starożytni Rzymianie preferowali *Muchomor cesarski* (Grzyb Cezara) do jedzenia.

Hipokrates z Kos (starożytna Grecja), „ojciec współczesnej medycyny zachodniej”, wspomina wykorzystanie grzybów w medycynie na przełomie V i V w.^th wpne.

Grawerowanie popiersia Hipokratesa — Rycina przedstawiająca Hipokratesa, ojca współczesnej medycyny zachodniej, autorstwa holenderskiego artysty Petera Paula Rubensa, 1638. Jeden z najwybitniejszych lekarzy swoich czasów, Hipokrates, opierał swoją praktykę lekarską na obserwacji, badaniu anatomii i racjonalnym wyjaśnianiu chorób, odrzucając przesądne wierzenia, z których pochodzą. Nawet dzisiaj lekarze składają przysięgę Hipokratesa (choć w unowocześnionej formie) przed ukończeniem studiów i rozpoczęciem praktyki.

Agarikon grzyb fomitopsis officinalis zwisający ze starego drzewa — *Fomitopsis officinalis*, słynny grzyb Agarikon, jak nazywali go starożytni Grecy i Rzymianie. Używali go jako panaceum lub lekarstwa na wszystko; rzeczywiście wywołuje silne działanie przeciwnowotworowe.

Pliniusz Starszy (1^st w. n.e.), rzymski przyrodnik, autor i dowódca, napisał Naturalis Historia. Wewnątrz wymienia wiele rodzajów grzybów leczniczych, zwykle nazywając je Agarikon, więc faktyczne gatunki są w większości nieznane. Najprawdopodobniej nazwa nawiązuje do znanego grzyba leczniczego Fomitopsis officinalis (modrzew poliporowy), który był stosowany jako lekarstwo na wszystko, choć często mylony z podobnymi grzybami drzewiastymi.

Dioscorides był lekarzem w armii Nerona w połowie I^st wieku naszej ery, który napisał najpoczytniejsze w historii dzieło na temat ziołolecznictwa, De Materia Medica, pięciotomową encyklopedię. Starożytne władze grecko-rzymskie (Pliniusz, Dioscorides i Galen) uważały, że grzyby powstają w wyniku rozkładu wilgotnej ziemi, są toksyczne lub niestrawne i pozbawione wartości odżywczych. Jedynym wyjątkiem był słynny „Agarikon”, Fomitopsis officinalis – stosowany jako panaceum, czyli panaceum na wszystko, zwłaszcza na gruźlicę i rak.

Ciemne Wieki

De Materia Medica była niekwestionowana przez ponad 1500 lat, skutecznie ograniczając tradycyjne stosowanie grzybów leczniczych na Zachodzie. Błędne przekonania Dioscoridesa i Galena nadal istnieją pozostają obecne w wielu umysłach nawet dzisiaj.

discorides de materia medica — Dioscorides (40-90 n.e.), grecki medyk armii rzymskiej, napisał Περι υλης ιατρικης (Peri ulhV iatrikhV), lepiej znany pod łacińską nazwą *Z materia medica* (Na materiale medycznym). *Z Materia Medica* to 5-tomowa encyklopedia zawierająca około 600 roślin i 1,000 pochodnych ich leków. W ciągu następnych 1,500 lat było to najważniejsze dzieło farmakologiczne w Europie i na Bliskim Wschodzie, przyjęte jako dogmat (zestaw zasad podanych przez autorytet jako bezsprzecznie prawdziwy). Oto 3 wydania: łacińskie, greckie i arabskie, które obowiązywały w okresie średniowiecza; po 1478 r. drukowano go także w języku włoskim, niemieckim, hiszpańskim i francuskim. Chociaż stosowanie grzybów leczniczych na Zachodzie nigdy nie było powszechne, wpływ *Z materia medica* sprawiło, że grzyby stały się jeszcze mniej popularne.

średniowieczne skryptorium, w którym kopiowano księgi — Skryptorium (łac. „miejsce do pisania”) było pomieszczeniem w niektórych średniowiecznych klasztorach europejskich, w którym skrybowie zakonni kopiowali rękopisy. Był to główny sposób przekazywania wiedzy przed (zachodnim) wynalezieniem prasy drukarskiej około 1440 roku. Dopiero w epoce renesansu dogmaty zostały obalone siłą racjonalnego rozumowania i eksperymentu.

Św. Hildegardy z Bunge, 12^th stulecia chrześcijańska święta i mistyczka wyprzedziła swoje czasy. Już prawie 800 lat temu w swoich pracach o medycynie napisała, że grzyby rosnące na drzewach są jadalne lub lecznicze. Co ciekawe, nie są znane żadne trujące gatunki grzybów drzewiastych (polipory), chociaż większość z nich jest zbyt trudna do zjedzenia.

Europa Wschodnia i nie tylko

Z drugiej strony istnieją bogate tradycje wschodnioeuropejskie (głównie słowiańskie: rosyjskie, polskie i czeskie, ale także węgierskie) stosowania grzybów leczniczych. Inonotus ukośny (Chaga) jest prawdopodobnie najbardziej znanym; razem z Piptoporus betulinus stosowano go w leczeniu raka. Inne stosowane grzyby lecznicze obejmują Laricifomes officinalis (= Fomitopsis officinalis), Wspaniały głód, Fellinus igniarius, i wiele innych.

inonotus obliquus chaga — Chaga, *Inonotus ukośny*, jest znanym grzybem leczniczym na raka, zwłaszcza w Rosji, gdzie był używany co najmniej od XVI wieku. Oprócz wpływu na raka, modyfikuje układ odpornościowy, zwalcza infekcje wirusowe, pomaga normalizować poziom cukru i cholesterolu we krwi, działa przeciwutleniająco i przeciwstarzeniowo.

Tradycyjne wykorzystanie grzybów pojawiło się w innych miejscach na świecie, choć na znacznie mniejszą skalę. Powinniśmy wspomnieć o niektórych plemionach Ameryki Południowej i Północnej, australijskich Aborygenach, kilku plemionach nigeryjskich i innych miejscach w Afryce. Etnomikolodzy badający szybko zanikające tradycje leczniczego wykorzystania grzybów mają jeszcze wiele do odkrycia.

Źródła zdjęć: Paul Hanny, Flickr:: fotoculus, Scot Nelson